Volksgezondheid en milieu

Inleiding

Volksgezondheid

De gemeente wil de gezondheid van de inwoners beschermen en bevorderen. Elke inwoner moet een gelijke kans hebben op een gezond leven, ook als inwoners daar zelf niet toe in staat zijn (door sociaal en/of economische status).  

Milieu

Een duurzame en energieneutrale maatschappij is één van de grootste uitdagingen van de komende decennia. Ook de gemeente Middelburg levert haar bijdrage hieraan. Sterker nog, de gemeente heeft een voorbeeldfunctie.

Beleidskader

Vastgestelde gemeentelijke beleidsnota's:

• Middelburgs model "Inhoudelijk kader transformatieproces ‘Beweging naar voren’ "

• Plan van aanpak Brede SPUK;

• Preventie- en Handhavingsplan 2023-2026;

• Omgevingsvisie Middelburg 2050;

• Klimaatbestendige Middelburgse samenleving 2018-2050

• Afvalbeleid Middelburg na pilotfase (2020-2027)

• Groenbeleidsplan Gemeente Middelburg 2016–2026

• Klimaatadaptatiestrategie Zeeland 2021-2026

• Regionale Energiestrategie Zeeland

• Regionale Structuur Warmte Zeeland

• Transitievisie Warmte

• Stedelijk Waterprogramma 2021-2030

• Lokaal hitteplan Middelburg

Wat wilden we bereiken?

Volksgezondheid

Maatschappelijk effect

Als gemeente Middelburg zetten we in op het versterken van de gezondheid en veerkracht van onze inwoners. Het doel is dat inwoners beter in staat zijn zelf keuzes te maken voor hun welzijn, elkaar te ondersteunen en bij te dragen aan een sterke, veerkrachtige gemeenschap. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. Elke inwoner van Middelburg moet kansrijk, gezond en veerkrachtig opgroeien, leven en ouder worden. De leefomgeving nodigt uit tot gezonde keuzes, er is een sterke sociale basis en er zijn gelijke kansen voor iedereen. De fysieke en mentale gezondheid wordt vanaf het prille begin, de eerste 1.000 dagen, bevorderd en behouden en er is speciale aandacht voor inwoners in kwetsbare situaties.

Doelstellingen

We investeren in de gezondheid van onze inwoners. Gezonde inwoners zijn gelukkiger, weerbaarder en dit leidt tot een krachtigere samenleving. Binnen het gedachtegoed van Positieve Gezondheid wordt gezondheid gezien als het vermogen om je aan te passen en de eigen regie te voeren bij de uitdagingen van het leven. Het gaat verder dan de afwezigheid van ziekte en zorg en omvat zes dimensies: fysieke gezondheid, mentale balans, zingeving, kwaliteit van leven, sociale relaties en dagelijks functioneren. We denken in kansen in plaats van beperkingen.

Conform de Wet Publieke Gezondheid (Wpg) en in lijn met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Gezondheidsbeleid Zeeland (IZA), werkt de gemeente samen met inwoners, lokale en regionale zorg- en welzijnsinstellingen, de GGD en andere Zeeuwse gemeenten. De nadruk ligt op domein overstijgende samenwerking: we verbinden zorg, welzijn, onderwijs, sport en leefomgeving om effectief bij te dragen aan de gezondheid en vitaliteit van inwoners. Binnen dit kader stimuleren we eigen regie en veerkracht, bijvoorbeeld door voorlichting, ondersteuning bij gezonde keuzes en toegankelijke voorzieningen voor álle inwoners.

In 2025 heeft de gemeente zich actief ingezet om inwoners te ondersteunen bij gezonde keuzes en preventie te versterken. Op basis van gegevens en praktijkinzichten van GGD Zeeland zijn diverse acties en projecten uitgevoerd. Zo is de campagne “Jouw Kind, Jouw Keuze” uitgerold om ouders te informeren over vaccinaties en is een hitteplan opgesteld om inwoners, met extra aandacht voor kwetsbare groepen, tijdig te informeren en te beschermen bij extreme hitte. Deze maatregelen dragen bij aan een preventieve aanpak die aansluit bij de behoeften van inwoners en versterken de weerbaarheid van Middelburg tegen gezondheidsrisico’s. Daarnaast is de gemeente in 2025 gestart met Gezondheidsbeleid.
In 2025 is het Middelburgs lokaal hitteplan vastgesteld door het college.

Milieu

Maatschappelijk effect

Een gezonde, duurzame, veilige samenleving en leefomgeving en een duurzame ontwikkeling van de gemeente.

Doelstellingen

1. Voorzien in de behoeften van de huidige generaties, zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties te beperken om gezond en goed te kunnen leven.

2. Energieneutraal en klimaatadaptief in 2050.

3. Minder afval en meer hergebruik van grondstoffen.

Wat hebben we bereikt?

Volksgezondheid

Doelstellingen – Positieve Gezondheid

1. Terugdringen gezondheidsachterstanden

2. Kansrijke Start

3. Aanpak overgewicht

4. Aanpak valpreventie

5. Mentale gezondheid

6. Gezonde leefomgeving

7. Opgroeien kansrijke omgeving en vroegsignalering alcoholproblematiek

Uitvoeren wettelijke taken voortvloeiend uit de Wet Publieke Gezondheid (WPG) 

De GGD Zeeland speelt een belangrijke rol in het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van inwoners in alle 13 Zeeuwse gemeenten, volgens de WPG. In 2024 lag de focus onder andere op de doorontwikkeling van de Jeugdgezondheidszorg, de versterking van Veilig Thuis en het uitvoeren van het Rijksvaccinatieprogramma. De Middelburgse vaccinatiegraad is de afgelopen jaren gedaald, wat aanleiding gaf tot extra inspanningen op dit gebied.

Om deze trend te keren, is in samenwerking met de GGD in het najaar van 2024 een gerichte communicatiecampagne opgezet. Deze campagne richt zich op het verhogen van de vaccinatiegraad onder kinderen tot en met twaalf jaar in Middelburg. Het doel is om ouders beter te informeren over het belang van vaccinaties, met speciale aandacht voor het corrigeren van misinformatie, het benadrukken van de voordelen en het wegnemen van eventuele zorgen. Om een zo breed mogelijk bereik te realiseren, wordt ingezet op toegankelijke en begrijpelijke communicatie die aansluit bij de informatiebehoeften van verschillende oudergroepen. Dit gebeurt via diverse kanalen, zoals informatiebijeenkomsten, digitale voorlichtingscampagnes en samenwerkingen met scholen en kinderopvanglocaties. Deze pilot loopt door in 2025, waarbij continu wordt geëvalueerd hoe de campagne nog effectiever kan worden ingezet.

Milieu

Doelstelling

1. Op nagenoeg alle veertien thema’s uit de Middelburgse Visie Milieu 2019-2025 zijn activiteiten uitgevoerd. De nadruk lag op de thema’s energie, afval en klimaatadaptatie.

2. In 2025 is de Regionale Energiestrategie 2.0 (RES 2.0) vastgesteld. In september 2021 is de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland vastgesteld. In 2025 is gestart met de opvolger de Transitievisie Warmte.

3. De totale hoeveelheid fijn restafval, grofvuil en verbouwingsrestafval bedroeg in 2025 119 kg per inwoner. In 2020 was dit nog 225 kg per inwoner.

Wat hebben we ervoor gedaan?

Volksgezondheid

Middelburgse inwoners gezond maken én houden

In 2025 heeft de gemeente zich actief ingezet om inwoners te ondersteunen bij gezonde keuzes en preventie te versterken. Op basis van gegevens en praktijkinzichten van GGD Zeeland zijn diverse acties en projecten uitgevoerd. Zo is de campagne “Jouw Kind, Jouw Keuze” uitgerold om ouders te informeren over vaccinaties en is een hitteplan opgesteld om inwoners, met extra aandacht voor kwetsbare groepen, tijdig te informeren en te beschermen bij extreme hitte. Deze maatregelen dragen bij aan een preventieve aanpak die aansluit bij de behoeften van inwoners en versterken de weerbaarheid van Middelburg tegen gezondheidsrisico’s.

De lokale samenwerking tussen het medisch en het sociaal domein versterken

In 2025 is Kerngezond Middelburg van start gegaan als samenwerkingsverband tussen het medisch en sociaal domein, met als doel zorg en ondersteuning beter op elkaar af te stemmen en preventie te versterken. Het eerste jaar stond in het teken van fundamentvorming: het opbouwen van vertrouwen, het ontwikkelen van een gezamenlijke visie en het vaststellen van prioriteiten. Daarnaast zijn eerste verbeteringen in zorgprocessen opgestart en is geïnvesteerd in het versterken van de samenwerkingscultuur, met Positieve Gezondheid als gezamenlijk uitgangspunt. Kerngezond is zichtbaar gemaakt voor professionals en inwoners, en legt een basis voor verdere verdieping en uitbreiding in 2026.

Gezonde keuze is de makkelijke keuze

We blijven ons richten op het bevorderen van een gezonde leefstijl bij jongeren en het voorkomen van overgewicht, met aandacht voor voeding, beweging en drinkgedrag, en met actieve betrokkenheid van ouders en verzorgers. Via de JOGG-aanpak (Jongeren Op Gezond Gewicht) worden gezonde gewoontes op school en in de wijk gestimuleerd: basisscholen krijgen Beweegdetective-lessen van leefstijlcoaches, Kinderdiëtisten verzorgen voorlichting over voeding en locaties zoals Speelhof Hoogerzael en CitySeeds bieden smaaklessen, natuureducatie en moestuinactiviteiten. Tegelijkertijd biedt het Sport- en Preventieakkoord inwoners en partners de mogelijkheid zelf initiatieven in te dienen via MiddelburgOntmoet, waardoor gezondheid, beweging en sociale verbinding in de wijken worden versterkt. Ook op evenementen stimuleren we een gezonde omgeving, bijvoorbeeld door aandacht te vragen voor verantwoord alcoholgebruik en het stimuleren van rookvrije zones. Op deze manier ontstaat een samenhangende aanpak waarin preventie, educatie en actieve leefstijl elkaar versterken en jongeren gemakkelijker gezonde keuzes kunnen maken.

Implementatie vijf ketenaanpakken

In 2025 is voortgebouwd op de uitvoering van de vijf ketenaanpakken, gericht op verschillende doelgroepen van jong tot oud. De belangrijkste focus lag op de ketenaanpakken Kansrijke Start, Kind naar Gezond Gewicht (KnGG) en valpreventie.

In 2025 is de ketenaanpak Kansrijke Start verder versterkt, met als doel (aanstaande) ouders te ondersteunen en kinderen een gezonde start te bieden in hun eerste levensjaren. De aanpak richt zich op zowel gezondheids- als sociaal-maatschappelijke factoren die bijdragen aan een kansrijke start. Een concreet voorbeeld is de uitgifte van babystartpakketten aan gezinnen met een minimuminkomen. Deze pakketten bevatten basisproducten zoals babykleding, hydrofiele luiers en verzorgingsartikelen, en kunnen zo nodig worden aangevuld met extra items zoals beddengoed of een kruik. Aanmeldingen verlopen via hulpverleners binnen het Kansrijke Start-netwerk, zonder inkomenscontrole. Tegelijkertijd is gewerkt aan het versterken van samenwerking tussen verloskundigen, consultatiebureaus, wijkteams en maatschappelijke partners, zodat gezinnen vroegtijdig signalen ontvangen en toegang hebben tot passende begeleiding. Deze integrale, doorlopende aanpak draagt bij aan zowel de gezondheid van het kind als de veerkracht en zelfredzaamheid van gezinnen.

In het vierde kwartaal van 2025 is in Middelburg de pilot Kind naar Gezond Gewicht (KnGG) gestart, gericht op kinderen met overgewicht, met speciale aandacht voor meerdere risicofactoren zoals onregelmatige voeding, beperkte beweging en psychosociale problematiek. Deze aanpak maakt deel uit van het landelijke JOGG-programma en richt zich op het totale welzijn van kind en gezin, waarmee een belangrijke stap is gezet in vroegtijdige ondersteuning en preventie. Voor Middelburg zijn twee centrale zorgverleners aangesteld.

De ketenaanpak valpreventie is verder vormgegeven. Huisartsen, fysiotherapeuten, apothekers, welzijnspartijen en de gemeente werken samen om ouderen te signaleren, screenen en door te verwijzen naar passend beweegaanbod. Tijdens de gecombineerde griepprik- en valpreventiedag deden 1.500 ouderen mee, waarvan 85 met matig risico instroomden in beweeginterventies. Het jaar liet zien dat persoonlijk contact, duidelijke rolverdeling en voldoende capaciteit essentieel zijn voor effectieve uitvoering en verdere opschaling.

Ook de ketenaanpakken Welzijn op Recept en de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) zijn in ontwikkeling en/of worden verder verankerd. Voor elk van deze thema’s is een goede aansluiting tussen het sociale en medische domein cruciaal en vereist samenwerking over domeingrenzen heen. Het samenwerkingsverband Kerngezond wordt hierbij gezien als aanjager om deze samenwerking te versterken en initiatieven lokaal te verbinden.

Meer inzet van digitale tools

Samen met Hersteltalent en de welzijnscoaches van Vizita is de pilot ‘Evie’ uitgevoerd. Dit programma combineerde digitale zelfhulpmodules met persoonlijke begeleiding, zodat inwoners laagdrempelig konden werken aan hun mentale veerkracht. Na grondige evaluatie bleek echter dat het programma onvoldoende aansloot bij de belevingswereld van de inwoners, waardoor er geen gebruik van is gemaakt. Voor 2026 wordt onderzocht hoe andere digitale tools beter kunnen worden ingezet, passend bij de behoeften en beleving van de doelgroep.

Verkennen ‘dementievriendelijke stad’

In 2025 is een start gemaakt met het verkennen van een dementievriendelijke gemeente. Een projectleider is aangesteld om de aanpak te coördineren, waarbij gekeken wordt naar bewustwording, signalering en ondersteuning van ontmoetingsplekken. De eerste stappen worden concreet uitgewerkt in de wijken Middelburg-Zuid en Sint-Laurens, als basis voor verdere uitrol in de komende jaren.

Alcoholpreventie

De Alcoholwet verplicht gemeenten om zowel toezicht als preventie te organiseren. Daarmee sluit de wet direct aan bij het landelijke Preventieakkoord, waarin de NIX18-boodschap centraal staat: jongeren onder de 18 jaar drinken geen alcohol en groeien op in een omgeving waarin dat vanzelfsprekend is. In Zeeland werken de dertien gemeenten samen met GGD Zeeland en het CZW-bureau aan de uitvoering van het Programmaplan Jeugd & Alcoholpreventie 2025–2028. Dit plan, dat op 9 september 2025 door het college is vastgesteld, legt de nadruk op een gezamenlijke en integrale aanpak van toezicht, handhaving en preventie. Door als gemeenten dezelfde boodschap uit te dragen en gezamenlijk op te trekken, vergroten we de effectiviteit van ons beleid en beschermen we jongeren beter tegen vroegtijdig alcoholgebruik.

Uitvoeren wettelijke taken WPG

De GGD Zeeland speelt een belangrijke rol in het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van inwoners in alle dertien Zeeuwse gemeenten, volgens de Wet Publieke Gezondheid. In 2024 lag de focus onder andere op de doorontwikkeling van de Jeugdgezondheidszorg, de versterking van Veilig Thuis en het uitvoeren van het Rijksvaccinatieprogramma. De Middelburgse vaccinatiegraad is de afgelopen jaren gedaald, wat aanleiding gaf tot extra inspanningen op dit gebied. Om deze trend te keren, is in samenwerking met de GGD in het najaar van 2024 een gerichte communicatiecampagne opgezet. Deze campagne richt zich op het verhogen van de vaccinatiegraad onder kinderen tot en met twaalf jaar in Middelburg. Het doel is om ouders beter te informeren over het belang van vaccinaties, met speciale aandacht voor het corrigeren van misinformatie, het benadrukken van de voordelen en het wegnemen van eventuele zorgen.

Om een zo breed mogelijk bereik te realiseren, wordt ingezet op toegankelijke en begrijpelijke communicatie die aansluit bij de informatiebehoeften van verschillende oudergroepen. Dit gebeurt via diverse kanalen, zoals informatiebijeenkomsten, digitale voorlichtingscampagnes en samenwerkingen met scholen en kinderopvanglocaties. Deze pilot loopt door in 2025, waarbij continu wordt geëvalueerd hoe de campagne nog effectiever kan worden ingezet.

De gemeentelijke taak op het gebied van volksgezondheid is vastgelegd in de Wet Publieke Gezondheid (WPG), waarbij de GGD Zeeland als uitvoeringspartner fungeert voor een groot deel van ons gezondheidsbeleid. In samenwerking met de GGD vormen we netwerken die bijdragen aan de realisatie van onze gezondheidsopgave.

Sinds 1 juli 2022 is de gemeente wettelijk verplicht een prenataal huisbezoek aan zwangeren en/of gezinnen in een kwetsbare situatie aan te bieden. Deze taak is in Zeeland weggelegd bij de jeugdgezondheidszorg (JGZ) en is opgenomen in het basistakenpakket (BTP) van GGD Zeeland. Het doel van dit huisbezoek is om zwangere vrouwen en/of gezinnen in een kwetsbare situatie al in een vroeg stadium te voorzien van de juiste hulp en ondersteuning op sociaal gebied. Dit nog voordat de reguliere huisbezoeken van de verloskundige plaatsvinden. Deze vroegtijdige ondersteuning draagt bij aan de bevordering van een gezonde ontwikkeling van het ongeboren kind en beperkt de mogelijke gezondheids- en ontwikkelingsrisico's voor het kind.

Daarnaast biedt GGD Zeeland aanvullende diensten aan, betreffende voor Middelburg Videohometraining en het 18 maanden huisbezoek. De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) kan door middel van deze aanvullende diensten de ontwikkeling van kinderen van dichtbij volgen, waardoor vroegtijdige signalering van eventuele opvoed- en ontwikkelingsproblemen mogelijk is. Het inzetten van deze laagdrempelige interventies draagt bij aan het voorkomen van grotere problemen op latere leeftijd.

Milieu

Uitvoering geven aan de Middelburgse Visie Milieu 2019-2025

“Duurzaamheid” loopt door alle portefeuilles en beleidsvelden heen. De meest effectieve manier is integraal meenemen, waarbij in voorstellen de bijdrage aan het behalen van de doelstellingen op duurzaamheid wordt meegenomen.

Thema - Klimaat en Energie (KEC) strategisch project

Subsidies en acties

• Voor de tweede keer is er een warmtebeeldactie geweest, waarbij inwoners korting kregen op een warmtescan van hun woning.

• Het Zeeuws Isolatieprogramma is in volle gang. In 2025 zijn 1160 subsidie aanvragen gedaan. Tijdens een wekelijks spreekuur in de Zeeuwse Bibliotheek kunnen inwoners terecht met vragen.

• Met de resterende middelen uit het programma Proeftuin Aardgasvrije Wijken (warmtenet Dauwendaele) en compensatiegelden Aanlanding Wind op Zee is in 2025 gestart met de ontwikkeling van een subsidieaanbod, welke in inmiddels is opengesteld. In deze subsidieregeling voor inwoners worden op alle onderdelen voor KEC maatregelen aangeboden.

• Eind 2025 is een nieuwe aanpak ontwikkeld waarbij kleine isolatiemaatregelen worden aangeboden aan inwoners. In de uitvoering van de maatregelen sluiten we aan bij een bestaande Zeeuwse aanpak (het Isolatieteam Zeeland).

• In 2025 zijn we gestart met een pilot waarbij inwoners voor wie het ZIP niet toereikend is, aanspraak kunnen maken op een aanvullende bijdrage voor isolatiemaatregelen. De pilot richt zich op huishoudens die ondanks de bestaande regelingen onvoldoende financiële ruimte hebben om noodzakelijke isolatieverbeteringen te realiseren.

• Een select aantal huishoudens wordt in deze pilot volledig ontzorgd: van de aanvraag tot en met de uitvoering van de maatregelen. Zo verlagen we de drempel voor bewoners.

De RES 2.0 (Regionale Energie Strategie 2.0) is in 2025 unaniem vastgesteld door alle gemeenteraden, Provinciale Staten en het Waterschap. Hiermee zet Zeeland een nieuwe stap richting een duurzamer en toekomstbestendig energiesysteem.

Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI)

Nederlandse overheden kopen jaarlijks voor ruim € 85 miljard in aan producten, werken en diensten. Hiermee hebben ze bij elkaar een enorme impact om de urgente vraagstukken van vandaag aan te pakken. Bij de gemeente Middelburg gaat het jaarlijks om ongeveer € 80 miljoen beïnvloedbare uitgaven. Met het Manifest MVOI worden de maatschappelijke opgaven zoals klimaatproblematiek, transitie naar een circulaire economie en grondstof-schaarste, concreet aangepakt. Elke keer wanneer een maatschappelijk verantwoorde keuze wordt gemaakt, snijdt het mes aan twee kanten; onze gemeentelijke organisatie draagt bij aan een betere wereld en we bewegen marktpartijen om steeds meer duurzame en sociale producten en diensten te ontwikkelen en te leveren. Het college heeft in 2025 Manifest MVOI ondertekend en daarnaast heeft het Managementteam opdracht gekregen de transitie naar MVOI op te starten. Er wordt gewerkt met een MVOI actieplan. Het manifest MVOI is verlengd tot 1 januari 2031.

Om deze ambities ook daadwerkelijk om te zetten in actie, is een gemeentelijk actieplan opgesteld. Dit plan is afgelopen jaar in nauwe samenwerking met collega's en de leden van het managementteam tot stand gekomen. Op donderdag 3 juli 2025 is het actieplan officieel vastgesteld door het Management Team. Met dit actieplan geven we concreet invulling aan ons Klimaat-, Energie- en Circulariteit (KEC) programma. Bovendien realiseren we hiermee één van de doelstellingen uit het Zeeuws beleid voor Circulaire Economie. Een mooie mijlpaal in onze gezamenlijke inzet voor een toekomstbestendige en verantwoorde gemeente!

Het gemeentelijk actieplan is daarnaast gepubliceerd op de website van PIANOo, het expertisecentrum aanbesteden van de Rijksoverheid. Zo maken we onze inzet ook landelijk zichtbaar.

Warmtetransitie (verduurzaming van woningen en bedrijven)

Transitie Visie Warmte

1. De kansen van een regionaal warmtenet en mini warmtenetten nader onderzoeken;

2. Onderzoeken hoe de wijk Veerse Poort als eerste aardgasvrij gemaakt kan worden door elektrificatie en met inwoners een wijkuitvoeringsplan (WUP) hiervoor opstellen.

3. Een subsidieregeling opstellen om o.a. gebouwen te verduurzamen.

Er is in 2025 een start gemaakt met de opvolger van de transitievisie warmte: het Warmteprogramma. Dit is een verplicht programma onder de omgevingswet. Samen met de andere Zeeuwse gemeenten is hiervoor een begeleidingstraject vanuit het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) gevolgd. Voor het opstellen van het warmteprogramma wordt zoveel mogelijk gezamenlijk met de andere Zeeuwse gemeenten opgetrokken.

De uitvoering van het programma richt zich voorlopig op de isolatieopgave, via het Zeeuws Isolatieprogramma. In 2025 is een start gemaakt met het ontwikkelen van een Zeeuws energieloket, ter vervanging van het Duurzaam Bouwloket.

Met Stedin is in kaart gebracht wat de status is van het elektriciteitsnetwerk, waar de knelpunten zitten en in hoeverre wijken en straten al klaar zijn voor een elektrische oplossing. Voor VvE’s zijn drie verschillende informatie- en koplopersbijeenkomsten georganiseerd.

Het Ruimtelijk Beleidskader Grootschalige Elektriciteitsopslagsystemen (EOS) stuurt de landelijke en lokale inpassing van batterijparken. Het kader richt zich op het bundelen van opslag bij bestaande energie-infrastructuur, landschappelijke inpassing, en strenge veiligheidsnormen zoals de PGS 37-1.

Er is een verdiepend onderzoek gestart naar de mogelijkheden en financiële haalbaarheid van een warmtenet in de Griffioen. Het onderzoek naar restwarmte vanuit het Sloegebied loop nog door.

Voor bedrijven is er een succesvolle pilot uitgevoerd waarin een selectie van bedrijven is geïnformeerd en bezocht door verduurzamingsexperts van onder andere Impuls Zeeland.

In 2025 is een nieuwe webpagina voor duurzaamheid gelanceerd. Met een speciale banner voor duurzaamheid worden berichten op social media extra gemarkeerd, waardoor ze herkenbaar en zichtbaar zijn voor inwoners. 

Energie opwekken

Het bestemmingsplan voor de oude vuilstort aan de Oude Veerseweg is vastgesteld, waardoor daar energie opgewekt kan worden. Echter is inmiddels voor de noordkant van Middelburg ook invoedingscongestie.

Onderzoek in het energiezoekgebied is gestart. Gesprekken hebben plaatsgevonden met geïnteresseerde grondeigenaren, de dorpsraad en enkele bezorgde inwoners. De uitvraag voor een quickscan wordt vormgegeven. Daarnaast wordt er ook een onderzoek opgestart naar luchtvaarttechnische (on)mogelijkheden.

Energiesysteem van de toekomst

• Naast de onderzoeken voor het energiezoekgebied is in 2025 onze motie over het stimuleren van decentrale energiesystemen unaniem in de ALV van de VNG aangenomen.

• In Arnestein is gestart met het uitvoeren van het zogenaamde smart grid.

• In 2025 is samen met de andere Zeeuwse gemeenten en de provincie, in nauw overleg met Tennet, Stedin, de Veiligheidsregio e.a. een aanvang gemaakt met het opstellen van beleid voor (vergunningplichtige) batterijen.

• De RES 2.0 is in 2025 door alle Zeeuwse overheden vastgesteld. Provincie Zeeland heeft de Energievisie Zeeland vastgesteld. Samen met de andere Walcherse gemeenten hebben we hier een inspraakreactie op gegeven die niet is verwerkt. Daarnaast heeft de Provincie Zeeland Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (PMIEK) 2025-2027 vastgesteld.

Energiebesparing

In 2025 is een nieuwe webpagina voor duurzaamheid gelanceerd. Met een speciale banner voor duurzaamheid worden berichten op social media extra gemarkeerd, waardoor ze herkenbaar en zichtbaar zijn voor inwoners. 

Verduurzamen monumenten

Eigenaren van woningen met een erfgoed-status hebben een brief met een brochure ontvangen, waarin ze gewezen worden op de mogelijkheden en regelingen, en de route voor het juiste vergunningsproces.

De in het derde kwartaal van 2024 op te starten actie op het gebied van een duurzaam monumentenpaspoort (samen met de gemeenten Veere en Schouwen-Duiveland) liep door tot in 2025. In 2025 is de ‘Nieuwe’ nota ruimtelijke kwaliteit vastgesteld waarin de verduurzamingsopgave voor gebouwen, waaronder monumenten, een belangrijk thema zal zijn. Daarnaast werken we aan het nieuw op te stellen erfgoedbeleid.

De Zeeuws-brede actie rondom het duurzaam monumentenpaspoort heeft ervoor gezorgd dat er in 2025 voor elf monumenten een dergelijk paspoort is opgesteld door Erfgoed Zeeland. In december 2025 is de nieuwe nota ruimtelijke kwaliteit ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden. De nieuwe nota biedt met name binnen het beschermde stadsgezicht Middelburg meer mogelijkheden voor verduurzamingsmaatregelen zoals het plaatsen van zonnepanelen waarvoor een specifieke ‘dakenkaart’ aan de nota is toegevoegd. De nota is echter niet vastgesteld door de gemeenteraad en heeft het college verzocht in 2026 wederom een nieuwe nota op te stellen. Wel zullen onderdelen van de aangeboden NRK-2025 m.b.t. verduurzaming in de huidige nota ruimtelijke kwaliteit worden verwerkt. De raad heeft in 2025 ingestemd met de formatie-uitbreiding op het gebied van erfgoed waardoor we ruimte krijgen om eigenaren van rijks- en gemeentelijke monumenten actief te kunnen adviseren over verduurzamingsmaatregelen.

Zeeuws beleid Circulaire Economie 2025-2028

Op 30 januari 2025 heeft de gemeenteraad het Zeeuws beleid voor Circulaire economie 2025-2028; Zeeland Circulair vastgesteld. Nederland werkt toe naar een circulaire economie in 2050 met als richtinggevend doel: in 2030 gebruikt Nederland 50% minder primaire abiotische grondstoffen (mineralen, metalen en fossiel). Als Zeeuwse gemeenten onderschrijven wij dit. De vier hoofdthema’s van het circulair beleid van de Zeeuwse gemeenten zijn de meest relevante circulaire oplossingsrichtingen. Zij zijn afgeleid van de onderwerpen en sectoren waar het Rijk, de provincie en de regio zich op richten om te komen tot een 100% circulaire economie in 2050 en 50% in 2030.
De vier hoofdthema's zijn als volgt:

• Bouw & Gebouwde omgeving;

• Nieuwbouw;

• Bestaande bouw;

• Gronduitgifte.

Gebiedsontwikkeling

• Infrastructuur & Openbare ruimte;

• Afval & Grondstoffen;

• Inkoop & Consumptie.

Bij ieder thema zijn doelstellingen en activiteiten ontwikkeld voor drie doelgroepen:

• Eigen organisatie;

• Inwoners;

• Bedrijven / externe organisaties.

Bedrijven

Milieuhandhaving

Middelburg heeft bijna 1.200 inrichtingen (bedrijven) in de zin van de Omgevingswet (voorheen: Wet milieubeheer). De gemeente is voor deze inrichtingen het bevoegd gezag en heeft onder andere als taak de naleving van de milieuvoorschriften te controleren. De uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) van de hoogste categorie inrichtingen (totaal zo’n 350 bedrijven) is ondergebracht bij de Regionale Uitvoeringsdienst Zeeland (RUD). De gemeente voert voor de 850 resterende milieubedrijven de VTH-taken zelf uit.

In 2025 zijn er door de milieutoezichthouders twee projecten uitgevoerd:

• Project ondermijning Arnestein: In het vervolg op het project Arnestein (ondermijning), dat van 2018 t/m 2021 heeft geduurd, namen de toezichthouders milieu ook in 2025 deel aan ‘ondermijning’ controles. De succesvolle samenwerking met de collega’s van openbare orde en veiligheid, de RUD Zeeland, Politie, Belastingdienst etc. is voortgezet en vond in de gehele gemeente plaats.

• Project informatieplicht energiebesparing: RUD Zeeland is vanaf 2025 verantwoordelijk voor de informatieplicht energiebesparing waarbij de dossiers worden overgedragen.

STRATEGISCH PROJECT: Klimaat, Energie en Circulariteit (KEC)

Het doel is om in 2050 volledig energieneutraal te zijn en te streven naar een duurzaam gebouwde omgeving. Een omgeving die voorziet in de huidige behoefte én (economische) waarde heeft in de toekomst. De gemeenteraad heeft Klimaat en Energie als strategisch project bestempeld. Later is daar door uw raad circulariteit aan toegevoegd.

Het strategisch project met actieprogramma Klimaat, Energie en Circulariteit is in 2024 voorbereid en in januari 2025 vastgesteld door de gemeenteraad.

Duurzame gemeentelijke organisatie

Energiebesparing Openbare Verlichting

De landelijke doelstelling is een besparing van 50% in 2030 ten opzichte van 2013. Bij regulier onderhoud wordt het energieverbruik verder teruggebracht via investeringen die binnen de levensduur terug te verdienen zijn. Volgens het ‘Fit for 55’ – pakket van de Europese Commissie moet de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met 55% omlaag ten opzichte van het niveau van 1990. Inmiddels heeft de gemeente Middelburg ten opzichte van 1994 67,6 % energie bespaard voor openbare verlichting. Ten opzichte van 2013 is 51,3% bespaard. Hiermee is al voldaan aan de landelijke doelstelling van 50% besparen ten opzichte van 2013. Ook is al voldaan aan het "Fit for 55"-pakket.

Energieneutraal Middelburg – Gemeente als voorbeeld

In 2022 is in uw raad de Verduurzamingsstrategie en bijbehorende Routekaart voor gemeentelijk vastgoed vastgesteld. De uitvoering van deze routekaart loopt door tot 2045.

Momenteel worden 30 van de 42 panden geïnventariseerd en de verduurzamingsmaatregelen bepaald. Het op termijn verduurzamen van deze 30 panden wordt voldaan aan de doelstelling, 55% CO2-emissiereductie voor 2030 ten opzichte van 1990. Voor veertien panden (thema sport- en welzijnsaccommodaties) zijn de verduurzamingsmaatregelen bekend en heeft de raad de benodigde kredieten beschikbaar gesteld.

Negen van deze panden kwamen in aanmerking voor een verduurzamingssubsidie (DuMaVa). Het totaal subsidiebedrag bedraagt € 1.1 miljoen.

Bij de verduurzaming van de panden of op andere technisch natuurlijke momenten wordt bekeken welke mogelijkheden er zijn om direct de toegankelijkheid van de gebouwen te verbeteren op grond van de verplichtingen vanuit de Wet Gelijke Behandeling voor personen met een chronische ziekte of handicap en het Besluit Algemene Toegankelijkheid.

Vanaf 1 juli 2024 moeten organisaties met meer dan 100 medewerkers rapporteren over zakelijk vervoer en woon-werkverkeer. Dit om de CO2 uitstoot hiervan terug te dringen.

Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI)

De Zeeuwse gemeenten hebben in 2024 samengewerkt aan gezamenlijk beleid en een uitvoeringsagenda voor circulaire economie. Dit beleid is begin 2025 vastgesteld door de gemeenteraad.

Bodem

De bodem is de basis voor de meeste menselijke activiteiten. Om ontwikkelingen uit te kunnen blijven voeren is het doel de kansen en kwaliteiten van de bodem duurzaam benutten.

Omgevingswet - onderdeel bodem

Historische bodemoverontreiniging

De bodem is de basis voor de meeste menselijke activiteiten. Om ontwikkelingen uit te kunnen blijven voeren is het doel de kansen en kwaliteiten van de bodem duurzaam benutten. Historische bodemverontreiniging (onder andere met lood) in relatie tot volksgezondheid. In Middelburg komt vooral binnen de stadsveste in het centrum, in de oude dorpskernen en langs de oude doorgaande wegen zoals de Noordweg historische bodemverontreiniging voor. In 2024 en 2025 is samen met de gemeenten Veere en Vlissingen gezocht naar samenwerking om zoveel mogelijk eenduidig één en ander op te nemen in het Omgevingsplan.

Bodemkwaliteitskaart PFAS Walcheren

Gezamenlijk met de Walcherse gemeenten is een bodemkwaliteitskaart voor PFAS op Walcheren voorbereid in 2024 en vastgesteld door het college in 2025.

Omgevingswet - onderdeel bodem

Vanuit het Zeeuws Platform Bodembeheer (samenwerking tussen de 13 Zeeuwse gemeenten, het Waterschap en Provincie Zeeland) wordt het vervallen van de Wet Bodembescherming in de nieuwe Omgevingswet verder voorbereid. De bevoegdheid die nu nog bij de Provincie Zeeland ligt, komt bij de gemeente te liggen. Vanuit de Rijksoverheid zijn er op dit moment geen specifieke financiële middelen om deze taken vanaf inwerkingtreding Omgevingswet uit te voeren.

Water en Klimaatadaptatie

Stedelijk Water Programma

In 2025 is in het kader van het Stedelijk Water Programma Middelburg 2021-2030 (SWP) 1,3 ha. verhard oppervlak van het gemengde rioolstelsel afgekoppeld. Daarnaast is ca. 0,1 km riool gerenoveerd/vervangen. Tevens zijn vier nieuwe projecten opgepakt op locaties waar in de toekomst wateroverlast wordt verwacht. Hiervoor zijn in het SWP middelen beschikbaar:

• Breeweg-Koninginnelaan;

• Schoutstraat-Prinsenlaan;

• Sint Antheunisstraat-Lambrechtstraat;

• Julianalaan.

Klimaatadaptatie Strategie Zeeland (KaSZ)

Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen toe. Dat levert risico’s op voor de economie, gezondheid en veiligheid. In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie staat hoe gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk het proces van ruimtelijke adaptatie willen versnellen en intensiveren. Voor de uitvoering van het Deltaplan is binnen Zeeland een gezamenlijke uitvoeringsagenda opgesteld. De gemeente Middelburg is één van de deelnemers van het Zeeuws Kernteam Klimaatadaptatie. Het Kernteam is bewaker van de uitvoering van de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ).

Impulsregeling Klimaatadaptatie

Vanaf 1 januari 2021 heeft de gemeente via de Impulsregeling klimaatadaptatie een bijdrage van het Rijk aangevraagd om:

• Klimaatadaptieve maatregelen versneld uit te laten voeren;

• Geplande ruimtelijke maatregelen uit te breiden met adaptiemaatregelen;

• Nieuwe adaptatiemaatregelen op te pakken.

De maximale bijdrage van het Rijk is eenderde van de totaalkosten besteedt aan de uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen. De klimaatadaptieve maatregelen dienen een positieve bijdrage te leveren aan het verkleinen van de kans op wateroverlast, droogte en overstromingen.

Klimaatbestendig groen in de Woonomgeving

Klimaatbestendig openbaar groen draagt bij aan de volksgezondheid door onder andere het verminderen of voorkomen van hittestress. Daarnaast kan dit openbaar groen (extra) regenwater opvangen dat niet via het riool afgevoerd hoeft worden.

Om beter in te spelen op klimaatverandering hebben we in verschillende projecten de openbare ruimte klimaatadaptief ingericht. Dit gebeurde onder andere bij het burgerinitiatief aan de Vinkenhof en bij projecten aan de Oostperkweg, Meanderlaan en Arie van Driellaan.

De volgende projecten zijn goedgekeurd en in uitvoering:

• De Restauratie van de kademuur Korendijk-Kinderdijk is in 2025 afgerond. In 2025 zijn we gestart met de restauratie van de kademuren bij de Turfkaai en de flanken van de Dokbrug. Deze werken zijn nog in uitvoering en nog niet afgerond.

• Klimaatadaptatie Zeeland. Herinrichten, ontharden en vergroenen Meanderlaan in samenwerking met ZMF, HZ, Scalda, Woongoed, CitySeeds en DSV zaden en het samen ontwikkelen en realiseren van jaarrond pluktuinen. Technische - en economische haalbaarheidsstudie voor lokale waterzuivering met hieraan gekoppeld systeem voor opwekken van energie voor de "wijk van de toekomst".

Europees projecten Programma periode 2022-2027

Cool Neighbourhoods

Het tegengaan van hitte risico's op wijkniveau. Gezamenlijk met de inwoners maken van wijkactieplannen. Herinrichten, ontharden en vergroenen van de leefomgeving en straten Dauwendaele en in de Binnenstad. Realiseren van locatie specifieke recreatieve groene omgevingen.

Cool Cities Network

Lokale/regionale overheden werken gezamenlijk aan het hittebestendiger maken van steden door het ontwikkelen van een Cool Network Strategy. Een integrale wijkgerichte aanpak en energietransitie met hieraan gekoppelde uitvoeringsprogramma van een netwerk van schaduwrijke routes en cool spots. Deze strategie is nodig om voor een cool netwerk strategie/plan. Binnen het project wordt een klimaatadaptieve herinrichting van de Arie van Driellaan als voorbeeld gerealiseerd.

Green Teams

Pro-actieve klimaatadaptatie in planning en uitvoering voor de openbare ruimte. Green Teams biedt ons de mogelijkheid om gezamenlijk met andere partners te werken aan een strategie om klimaatadaptatie onlosmakelijk onderdeel te laten zijn van onze projecten en activiteiten van ontwerp tot beheer en onderhoud.

Groene schoolpleinen

Dit jaar heeft de gemeente Middelburg weer bijgedragen aan de vergroening van schoolpleinen. Bij basisschool Herman Fraukeliusschool zijn tegels uit het plein gehaald. De vergroening brengt kinderen dichter bij natuur en levert een bijdrage aan de klimaatopgaven.

Geluid en lucht

Sinds de Omgevingswet in werking is, moet de Basis Geluid Emissie (BGE) van alle gemeentelijke wegen met meer dan 2500 motorvoertuigen per etmaal worden onderzocht en worden aangemeld bij het centraal register van het rijk CGGV. Dit moet geregeld zijn in 2026.

Met de komst van de Omgevingswet moeten gemeenten anders omgaan met het geluid. Geluid wordt net als geur geregeld in het Omgevingsplan. Dit geldt zowel voor geluid van Milieubelastende activiteiten (MBA), als van industrieterreinen, wegen en spoorwegen. De regeling voor hogere waarden voor geluidgevoelige gebouwen om hiervoor een apart besluit te nemen en deze op te nemen in het kadaster is vervallen. Dit moet nu worden geregeld en vastgelegd in het Omgevingsplan.

De gemeente Middelburg ondersteunt net als de andere Zeeuwse gemeenten de uitvoering van het Schone Luchtakkoord van de Provincie Zeeland. Daarnaast gaat de gemeente uitzoeken of en in hoeverre we uitvoering kunnen geven aan het Schone Lucht Akkoord door dwarsverbanden met andere beleidsvelden, thema’s en organisaties inzichtelijk te maken en te bepalen waar er al bijgedragen wordt aan een verbeterde luchtkwaliteit.

Voor wat betreft houtstook voldoet Middelburg aan het Schone Lucht akkoord. Middelburg is aangesloten bij de Stookwijzer, waar klachten over houtstook kunnen worden gemeld. Middelburg volgt de ontwikkelingen van de pilotgroep houtstook om houtstook mogelijk in de toekomst te beperken.

Externe Veiligheid

In het afgelopen jaar heeft onze focus gelegen op het verfijnen en versterken van het beleid rondom externe veiligheid, met een speciale nadruk op de ontwikkeling van aandachtsgebieden en voorschriftengebieden. Deze inspanningen zetten we in het komende jaar voort, waarbij het huidige beleid een grondige herziening zal ondergaan om ervoor te zorgen dat het volledig is afgestemd op de huidige en toekomstige veiligheidseisen.

Afval

Uitvoering afvalbeleidsplan

De landelijke doelen zijn:

• 2020: 100 kilo restafval;

• 2020-2025: 100 kilo restafval én focus op kwaliteit;

• 2050: Nederland Circulair: zo veel mogelijk recycling.

De ambitie is zoveel mogelijk hergebruik in 2050. Het is dus van groot belang om grondstoffen niet te veel te vervuilen met stoorstoffen.

Per 1 januari 2021 is Diftar ingevoerd (apart betalen voor het aanbieden van restafval). De resultaten zijn erg positief. De hoeveelheid restafval is van gemiddeld 178 kilogram per inwoner in 2020 (voor invoering Diftar) sterk gezakt en bedroeg in 2025 nog maar 119 kilo per inwoner. In 2026 wordt Diftar voortgezet.

Deze hoeveelheden zijn exclusief grofvuil en verbouwingsrestafval van de milieustraten. De hoeveelheid grofvuil en verbouwingsrestafval tellen mee in de ambitie. In 2025 was dit 26 kilogram per inwoner.

Extra aanpak zwerfafval

Het project Schoon Zeeland is gericht op Natuur- en Milieueducatie van (basis)scholieren. Het blijkt namelijk dat er een verband is tussen gerichte educatie op school en kennis, houding en gedrag op latere leeftijd. Vanuit de extra aanpak zwerfafval vragen we jaarlijks scholen aandacht te schenken aan educatie. In 2025 zijn 21 gastlessen gegeven.

Rijdende milieustraat

Evaluatie rijdende milieustraat: Het inzetten van een ‘rijdende milieustraat’ is een goed voorbeeld van een inwonergerichte aanpak. Hierbij wordt tussen 9.00 uur en 16.00 uur een aantal grote (4 of 5) afzetcontainers bij elkaar op een centrale locatie in de wijk geplaatst. Inwoners kunnen gratis hun spullen komen brengen die op de milieustraat thuishoren.
De doelgroep, inwoners met een beperkte beurs en/of beperkte fysieke mobiliteit, hebben veelvuldig (circa 150 bezoekers per keer) gebruik gemaakt van de mogelijkheid om gratis hun (grof) afval af te geven. Totaal is er meer dan 35.000 kg aan afval en grondstoffen ingeleverd. Dit betrof dan met name grof huishoudelijk afval, wit- en bruingoed, tuinafval, matrassen, oud ijzer en papier/karton.

Verkeer en Vervoer

Energieneutraal Middelburg – Mobiliteit

Bij mobiliteit geldt eerst inzetten op energie besparen en dan hernieuwbare energie toepassen om de mobiliteit te verduurzamen. De fiets staat in het mobiliteitsbeleid op nummer één.
Zie voor verdere informatie over mobiliteit het hoofdstuk verkeer, vervoer en waterstaat van deze jaarrekening.

Bedrijven

Smart Grid Arnestein

In 2024 is het haalbaarheidsonderzoek naar een energy hub op Arnestein afgerond. Circa 10 bedrijven willen deelnemen. Een energiehandelsplatform en een groepstransportovereenkomst zijn de meest interessante scenario’s, in combinatie met een collectief laadplein voor vrachtwagens. In Arnestein is gestart met het uitvoeren van het zogenaamde smart grid.

Europees project DETOCS

Bevorderen en stimuleren van investeringen in hernieuwbare-, en efficiënter energieverbruik bij MKB (Midden en Klein Bedrijf) met de focus op de toeristische sector door kennisuitwisseling en ontzorgen van de sector.

Milieuhandhaving

Middelburg heeft bijna 1.200 inrichtingen (bedrijven) in de zin van de Omgevingswet (voorheen: Wet milieubeheer). De gemeente is voor deze inrichtingen het bevoegd gezag en heeft onder andere als taak de naleving van de milieuvoorschriften te controleren. De uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) van de hoogste categorie inrichtingen (totaal zo’n 350 bedrijven) is ondergebracht bij de Regionale Uitvoeringsdienst Zeeland (RUD). De gemeente voert voor de 850 resterende milieubedrijven de VTH-taken zelf uit.

In 2025 zijn er door de milieutoezichthouders twee projecten uitgevoerd:

• Project ondermijning Arnestein: In het vervolg op het project Arnestein (ondermijning), dat van 2018 t/m 2021 heeft geduurd, namen de toezichthouders milieu ook in 2025 deel aan ‘ondermijning’ controles. De succesvolle samenwerking met de collega’s van openbare orde en veiligheid, de RUD Zeeland, Politie, Belastingdienst etc. is voortgezet en vond in de gehele gemeente plaats.

• Project informatieplicht energiebesparing: RUD Zeeland is vanaf 2025 verantwoordelijk voor de informatieplicht energiebesparing waarbij de dossiers worden overgedragen.

Beleidsindicatoren

Milieu en volksgezondheid

Wat heeft het gekost?

Toelichting op het financiële resultaat (+ voordeel / - nadeel)

We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we alleen afwijkingen van € 50.000 of hoger toelichten. De post “overig” gaat telkens over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000.